Fedakarlık Nedir? Aşırı Fedakarlık Psikolojik Bir Problem Mi?

Fedakârlık ve Psikolojik Sınırları Hayatımızda Ne Kadar Yer Vermeliyiz

Fedakârlık, hem yapan kişi hem de fedakârlık yapılan kişi açısından farklı anlamlar taşıyan güçlü bir davranıştır. Günlük hayatımızda çoğu zaman farkında olmadan pek çok fedakârlık yaparız. Anne babamız için, çocuklarımız için, eşimiz, kardeşimiz, akrabalarımız, arkadaşlarımız, işimiz, çalıştığımız kurum ya da ülkemiz adına çeşitli fedakârlıklarda bulunuruz. Çoğu zaman fedakârlık yapmak, kişiye manevi bir doyum sağlar ve kendini iyi hissetmesine neden olur. Ancak bu noktada önemli bir soru ortaya çıkar. Yapılan fedakârlık ne kadar sağlıklıdır ve hangi noktadan sonra kişiye zarar vermeye başlar.

Fedakârlık ile kendini ihmal etme arasındaki ince çizgi, çoğu zaman fark edilmez. Oysa aşırıya kaçan fedakârlıklar, kişinin ruh sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu konuda Psikiyatrist ve Psikoterapist Yardımcı Doçent Doktor Rıdvan Üney önemli değerlendirmelerde bulunmaktadır.

Fedakârlık Nedir

Fedakârlık, belirli bir amaç uğruna ya da gerçekleştirilmek istenen bir durum için kişinin kendi çıkarlarından vazgeçmesi anlamına gelir. Bu davranış, çoğu zaman sevgi, sorumluluk ve bağlılık duygularıyla ortaya çıkar. Özellikle ebeveynlerin çocukları için yaptıkları fedakârlıklar, toplum tarafından doğal ve gerekli kabul edilir.

Çocuklarımız doğduğu andan itibaren fedakârlık hayatımızın merkezine yerleşir. Hasta olduklarında geceler boyu uykusuz kalırız. Onların ihtiyaçlarını karşılamak için kendi ihtiyaçlarımızı erteleriz. Eğitimleri, sağlıkları ve gelecekleri için zamanımızdan, enerjimizden ve maddi imkanlarımızdan vazgeçeriz. Bu tür fedakârlıklar çoğu zaman sağlıklı ve yerindedir. Üstelik olumlu sonuçlar alındığında, yapılan fedakârlıkların değeri daha da anlam kazanır ve kişi bundan pişmanlık duymaz.

Fedakârlığın Aşırıya Kaçması

Sorun, fedakârlığın belirli bir sınırın üzerine çıkmasıyla başlar. Kim için yapılırsa yapılsın, sınırsız hale gelen fedakârlık zamanla fedakâr olan kişiye zarar verir. Kişi sürekli olarak başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koyduğunda, kendi hayatını ihmal etmeye başlar.

İnsanlar konfora ve verilen desteğe zamanla alışır. Başlangıçta değer verilen fedakârlıklar, bir süre sonra karşı taraf için sıradan hale gelir. Hatta bazı durumlarda fark edilmez ya da yeterince takdir edilmez. Buna rağmen fedakâr kişi bu davranışlarından vazgeçemez. Kendi işlerini başkaları için sürekli erteler. Günlük sorumluluklarını tamamlamakta zorlanır. Zamanla hayatı daha karmaşık ve yorucu bir hale gelir. Bazı durumlarda ise bu aşırı fedakârlık başkaları tarafından fark edilerek bilinçli ya da bilinçsiz şekilde suistimal edilebilir.

Aşırı Fedakârlık Psikolojik Bir Sorun mudur

Aşırı fedakârlığın altında çoğu zaman derin psikolojik nedenler yatar. Yoğun endişeler, aşırı korkular, takıntılı düşünceler ve güçlü vicdan azabı bu davranışın temel sebepleri arasında yer alır. Bazı psikolojik ve psikiyatrik rahatsızlıklarda aşırı fedakârlık belirgin bir şekilde görülebilir.

Özellikle takıntı bozukluğu ve kaygı bozukluğu yaşayan bireylerde, fedakârlık yapmadıkları takdirde kendilerinin ya da sevdiklerinin başına kötü bir şey geleceğine dair yoğun düşünceler oluşabilir. Kişi, birinin hastalanacağına, zarar göreceğine ya da öleceğine inanabilir. Bu düşünceler mantıksız olduğunu bilse bile zihninden uzaklaştıramaz.

Vicdan Azabı ve Zorlayıcı Döngü

Bu tür durumlarda kişi, fedakârlık yapmadığında derin bir vicdan azabı hisseder. Bu suçluluk duygusundan kurtulmanın tek yolu olarak yeniden fedakârlık yapmayı görür. Böylece bir kısır döngü oluşur. Fedakârlık yaptıkça kısa süreli bir rahatlama hisseder, ancak zamanla hayatı daha zor ve kontrol edilmesi güç bir hale gelir. Kendi isteklerini ve sınırlarını yok saymak, kişinin ruhsal yorgunluğunu artırır.

Ne Zaman Destek Alınmalıdır

Her fedakârlığı bir sorun olarak görmek doğru değildir. Sağlıklı sınırlar içinde yapılan fedakârlıklar, ilişkileri güçlendirir ve kişiye anlam duygusu kazandırır. Ancak kişi fedakârlıklarını kontrol edemiyor, sürekli kendini ihmal ediyor ve bu durum hayat kalitesini düşürüyorsa, profesyonel destek almak faydalı olacaktır.

Psikolojik ya da psikiyatrik destek sayesinde kişi, kendi sınırlarını tanımayı, hayır demeyi ve suçluluk duymadan kendine alan açmayı öğrenebilir. Bu süreç, hem kişinin ruh sağlığını korur hem de ilişkilerinin daha dengeli ve sağlıklı bir hale gelmesine yardımcı olur. Fedakârlık, doğru dozda olduğunda değerlidir. Aşırısı ise kişiyi yıpratır. Bu dengeyi kurabilmek, sağlıklı bir yaşamın en önemli anahtarlarından biridir.