İdiyopatik Pulmoner Fibrozda Kognitif Bozukluk

İdiyopatik pulmoner fibroz (IPF), alveolar interstisyumda progresif fibroz ile karakterize edilen ve sık sık hipoksemiye yol açan ciddi bir interstisyel akciğer hastalığıdır. IPF, çoğu zaman 66 yaş civarındaki hastalarda görülür ve hastaların büyük kısmı tanı anında bir veya birden fazla komorbiditeye sahiptir. Solunum komorbiditeleri (amfizem, obstrüktif uyku apnesi, pulmoner hipertansiyon) ve solunum dışı komorbiditeler (gastroözofageal reflü, hipertansiyon, diyabet, depresyon vb.) yaygındır.

IPF’li Hastalarda Kognitif Bozukluk Risk Faktörleri

IPF hastalarında bilişsel bozuklukların ortaya çıkmasında birden fazla faktör rol oynar:

* **Hipoksemi:** Oksijen eksikliği beyin fonksiyonlarını bozarak bilişsel performansı düşürür.
* **Sigara içme öyküsü ve yaşlanma:** Uzun süreli sigara kullanımı ve ileri yaş bilişsel bozukluk riskini artırır.
* **Hastalığın kronik ilerleyişi:** Sürekli solunum kısıtlaması ve egzersiz intoleransı beyni etkileyebilir.
* **Nocturnal hipoksi ve obstrüktif uyku apnesi (OUA):** Gece oksijen düşüşleri bilişsel fonksiyonlarda bozulmaya yol açabilir.
* **İlaç kullanımı ve yaşam tarzı faktörleri:** Egzersiz eksikliği, beslenme ve diğer çevresel etkiler de bilişsel performansı etkiler.

Fizyopatoloji

IPF hastaları, akciğer fonksiyonlarının kısıtlanması ve kronik hipoksi nedeniyle beyin oksijenlenmesinde azalma yaşar. Bu durum:

* Beyaz cevher lezyonları ve laküner enfarkt olasılığını artırır.
* Kronik hipoksi, iskemik beyin hasarına ve nörodejenerasyona zemin hazırlar.
* Kısıtlayıcı akciğer hastalığı, sağlıklı bireylere göre demans veya hafif bilişsel bozukluk riskini neredeyse iki katına çıkarır.

Epidemiyolojik çalışmalar, akciğer fonksiyonlarının azalmasının hem Alzheimer tipi hem de serebrovasküler etiyolojiye bağlı demans riskini artırdığını göstermektedir. Kısıtlayıcı ventilasyon paternleri, bilişsel test performansının düşüklüğü ve demans hastaneye yatış riskinin artması ile ilişkilendirilmiştir.

Özetle, IPF sadece solunum yetmezliği ve yaşam kalitesini etkilemekle kalmaz, aynı zamanda kronik hipoksi ve komorbiditeler yoluyla bilişsel fonksiyonları da olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle IPF hastalarında bilişsel sağlık takibi ve uygun oksijen desteği büyük önem taşır.