Tükenmişlik Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
TÜKENMİŞLİK SENDROMU NEDİR VE NASIL ORTAYA ÇIKAR
1970’li yıllarda burnout sendromu adıyla literatüre giren tükenmişlik sendromu, bireyin kendini sürekli yorgun hissetmesi, günlük sorumlulukları yerine getirirken zorlanması ve işe ya da sosyal aktivitelere karşı isteksizlik yaşamasıyla tanımlanır. Uzmanlara göre yoğun stres ve uzun süreli sıkıntı hali, bu sendromun temelini oluşturur. Erken fark edilmediğinde hem ruhsal hem de fiziksel sağlığı ciddi biçimde etkileyebilir.
TÜKENMİŞLİK SENDROMUNUN EVRELERİ
Tükenmişlik sendromu genellikle üç temel biçimde ortaya çıkar. Bunlar duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma ve düşük verimlilik ile yetersizlik hissidir. Duygusal tükenmişlik yaşayan bireyler, herhangi bir iş yapmalarına gerek kalmadan kendilerini bitkin hissedebilir. Sabah işe başladıklarında dahi tükenmişlik duygusu yoğun şekilde hissedilir. Normal şartlarda dinlendirici olması beklenen sosyal aktiviteler ya da kısa tatiller bu kişilerde rahatlama sağlamaz. Sinirlilik, moral bozukluğu, bedensel yakınmalar ve boşluk hissi yaygın olarak görülür. Bu tabloya sıklıkla uyku bozuklukları eşlik eder.
DUYARSIZLAŞMA VE VERİM KAYBI
Duyarsızlaşma yaşayan bireyler, çevrelerindeki insanlara karşı daha mesafeli ve duygudan uzak bir tutum sergiler. Sosyal ilişkileri sürdürmek ve boş zamanı değerlendirmek anlamsız gelmeye başlar. Zamanla arkadaşlıkların zayıflaması ve iş yaşamında kopukluklar ortaya çıkabilir. Bu süreçte kişi kendini yabancılaşmış ve değişmiş hissedebilir. Düşük verimlilik ve yetersizlik duygusu ise kişinin kendi performansını yetersiz görmesiyle kendini gösterir. Günlük talepleri karşılayamama korkusu artar. Bu korku bazen aşırı çalışmayla, bazen de sağlıksız baş etme yollarıyla telafi edilmeye çalışılır.
TÜKENMİŞLİK SENDROMUNUN NEDENLERİ
Tükenmişlik sendromunun ortaya çıkmasında birçok farklı etken rol oynar. Çalışma koşulları, kişilik özellikleri ve yaşamda maruz kalınan stres düzeyi bu süreci doğrudan etkiler. Sürekli taleplerle karşı karşıya kalmak ve bu talepleri karşılayamama korkusu, kronik strese yol açar. Ancak stresin hangi noktada tükenmişliğe dönüşeceği kişiden kişiye değişir. Çevresel faktörler, bireyin dayanıklılığı ve stresle başa çıkma becerileri bu noktada belirleyici olur. İş yaşamında asıl risk unsuru işin miktarından çok, hangi koşullar altında yapıldığıdır.
UYKU BOZUKLUKLARI ERKEN UYARI NİTELİĞİNDE
Tükenmişlik sendromu genellikle bazı erken sinyaller verir. En sık görülen belirtilerin başında uyku bozuklukları gelir. Kişi uykuya dalmakta zorlanabilir ya da sabahları çok erken saatlerde uyanabilir. Zihinsel olarak sorunların sürekli akılda dönmesi dikkat çeker. Bazı bireylerde mide problemleri ortaya çıkarken, bazılarında sırt ve baş ağrıları görülür. Bu belirtilere yaygın bir enerji kaybı ve derin yorgunluk hissi eşlik eder.
TÜKENMİŞLİK SENDROMUNDA TEDAVİ VE DESTEK
Tükenmişlik sendromunda erken müdahale büyük önem taşır. Risk altındaki bireyler çoğu zaman yüklerini azaltmak yerine, kendilerini daha fazla zorlayarak ve kişisel zamanlarını kısarak durumu telafi etmeye çalışır. Bu yaklaşım süreci daha da ağırlaştırır. Kişi bir şeylerin yolunda gitmediğini fark ettiğinde durmalı, kendini dinlemeli ve profesyonel destek almalıdır. Depresyon belirtileriyle benzerlik gösterdiği için tedavi süreci de benzer şekilde ilerler. Psikoterapi ve gerekli durumlarda ilaç tedavisi, sendromun yönetiminde etkili yöntemler arasında yer alır.
TÜKENMİŞLİK SENDROMUNUN ZAMANLA DEĞİŞEN YAPISI
Tükenmişlik sendromu ilk kez New York’lu psikoterapist Herbert Freudenberger tarafından tanımlandığında, daha çok işine aşırı odaklanan bireylerle ilişkilendirilmişti. Günümüzde ise bu sendrom yalnızca işle sınırlı görülmemektedir. Aile bireylerinin bakımını üstlenen, ev içi sorumlulukların tamamını taşıyan ya da sürekli fedakarlık yapmak zorunda kalan kişiler de risk grubunda yer almaktadır. Güncel yaklaşımlara göre tükenmişlik, yalnızca aşırı çalışmanın değil, uzun süreli duygusal yüklenmenin ve karşılanamayan beklentilerin bir sonucu olarak değerlendirilmektedir. Ortak nokta ise, tükenmişlik yaşayan bireylerin sorunlarını çoğunlukla yaşam koşullarıyla ilişkilendirmesi ve şartlar iyileştiğinde şikayetlerin azalacağına inanmasıdır.
