Obezitenin Özbağışıklığa (Otoimmün) Etkisi Nedir?
Obezite ve Otoimmün Hastalıklar Arasındaki Güçlü Bağlantı
Romatoid artrit ve multipl skleroz gibi yüzü aşkın otoimmün hastalık bulunmasına rağmen, bu rahatsızlıkların kesin nedenleri hâlâ tam olarak açıklanamamıştır. Otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin vücudu korumak yerine yanlışlıkla sağlıklı dokulara saldırmasıyla ortaya çıkar. Sigara kullanımı, genetik yatkınlık ve çevresel faktörler uzun süredir risk etkenleri arasında sayılırken, son yıllarda yapılan araştırmalar obezitenin de otoimmün hastalıkların ortaya çıkmasında ve ilerlemesinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.
Obezite Nedir ve Otoimmün Sistemi Nasıl Etkiler
Obezite, sağlığı tehdit edecek düzeyde aşırı yağ birikimi olarak tanımlanır. Uzun yıllar boyunca obezite tanısında vücut kitle indeksi temel ölçüt olarak kullanılmıştır. Vücut kitle indeksinin yirmi beş ile yirmi dokuz nokta dokuz aralığında olması aşırı kilo, otuz ve üzeri olması ise obezite olarak değerlendirilir. Ancak bu ölçüm her birey için doğru sonuç vermeyebilir. Kas oranı yüksek olan kişiler, düşük yağ oranına sahip olsalar bile obez sınıfında değerlendirilebilir.
Bu nedenle vücut yağ yüzdesi, obeziteye bağlı hastalık risklerini değerlendirmede daha sağlıklı bir ölçüt olarak kabul edilir. Yağ dokusunun artması yalnızca kilo artışı anlamına gelmez; aynı zamanda bağışıklık sistemi, metabolizma ve hormon dengesi üzerinde de ciddi etkiler yaratır. Bu etkiler, otoimmün hastalıkların tetiklenmesine zemin hazırlayabilir.
Obezitenin Ortaya Çıkma Nedenleri
Obezite, çoğunlukla düzensiz beslenme, yetersiz fiziksel aktivite ve genetik yatkınlığın bir sonucu olarak gelişir. Bununla birlikte bazı hormonal ve metabolik hastalıklar da obezite riskini belirgin şekilde artırır. Polikistik over sendromu, Cushing sendromu ve hipotiroidizm gibi rahatsızlıklar, hormon dengesini bozarak kilo artışına neden olabilir.
İnsülin hormonu, kan şekeri seviyelerini düzenler ve vücudun enerji depolama şeklini belirler. İnsülin direnci geliştiğinde, hücreler insüline yeterli yanıt veremez ve vücut bu durumu telafi etmek için daha fazla insülin üretir. Bu süreç çoğu zaman yağ depolanmasını artırarak kilo alımına yol açar. Kortizol hormonu ise stresle ilişkilidir ve uzun süre yüksek seviyelerde salgılandığında iştah artışı ve yağlanmayı tetikleyebilir. Tiroid hormonlarının yetersizliği durumunda metabolizma yavaşlar ve kilo kontrolü zorlaşır.
Dünya genelinde obezite oranları son yıllarda dramatik şekilde artmıştır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre obezite oranları 1975 yılından bu yana neredeyse üç katına çıkmıştır. Obezitenin belirgin tek bir belirtisi olmamakla birlikte, bel çevresinde artış, dengesiz yağ dağılımı ve yükselen vücut kitle indeksi sık görülen işaretler arasında yer alır.
Obezite Otoimmün Hastalıkları Nasıl Tetikler
Bilimsel çalışmalar, obezitenin bağışıklık sisteminin kendi dokularını tanıma ve tolere etme yeteneğini bozduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, bağışıklık sisteminin sağlıklı hücreleri tehdit olarak algılamasına ve otoimmün hastalıkların gelişmesine neden olabilir. Obezite aynı zamanda vücutta sürekli düşük düzeyli bir iltihap ortamı oluşturur. Bu proinflamatuar durum, hastalığın ilerlemesini hızlandırabilir ve bazı ilaç tedavilerinin etkinliğini azaltabilir.
Yağ dokusu tarafından salgılanan adipokin adı verilen moleküller de bu süreçte önemli rol oynar. Adipokinler metabolizma, enerji dengesi, bağışıklık yanıtı ve iltihaplanma ile yakından ilişkilidir. Obez bireylerde adipokin düzeyleri artar ve bu durum kronik inflamasyonu destekler. Otoimmün hastalıkların temel özelliklerinden biri olan sürekli inflamasyon, obezite varlığında daha da şiddetlenebilir.
Obezite ve Kronik Enflamasyon İlişkisi
Araştırmalar, kilo artışı ile inflamasyon arasında çift yönlü bir ilişki olduğunu göstermektedir. Kilo alımı iltihaplanmayı artırabilirken, artan inflamasyon da kilo alımını tetikleyebilir. Normalde inflamasyon, vücudun yaralanma ve enfeksiyonlara verdiği geçici bir tepkidir. Ancak obeziteye bağlı inflamasyon, çözülmeyen ve kronikleşen bir yapıya sahiptir. Müdahale edilmediği sürece bu durum, bağışıklık sistemi üzerinde kalıcı olumsuz etkilere yol açabilir.
Obezite ile İlişkili Otoimmün Hastalıklar
Bilimsel veriler, obezitenin birçok otoimmün hastalık için risk faktörü olduğunu göstermektedir. Bu hastalıkların başında romatoid artrit gelmektedir.
Romatoid Artrit ve Obezite İlişkisi
Romatoid artrit, özellikle eklemleri etkileyen, kronik ve inflamatuar bir otoimmün hastalıktır. Kadınlarda erkeklere kıyasla daha sık görülür ve çoğunlukla genç ve orta yaş grubunda ortaya çıkar. Tedavi edilmediğinde eklem yapısında kalıcı hasarlara, hareket kısıtlılığına ve yaşam kalitesinde ciddi düşüşlere yol açabilir.
Romatoid artrit ve obezite, kronik inflamasyon başta olmak üzere birçok ortak mekanizmayı paylaşır. Fazla yağ dokusu, bağışıklık hücrelerinin aktivitesini artıran sitokinlerin aşırı salgılanmasına neden olur. Romatoid artritte de proinflamatuar sitokin düzeyleri yükselirken, iltihap baskılayıcı mekanizmalar zayıflar. Bu durum kıkırdak ve kemik dokusunda yıkıma yol açar.
Araştırmalar, obezite öyküsüne sahip bireylerde romatoid artrit gelişme riskinin daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle geçmişte obez olup hastalık tanısı sırasında normal kiloda olan bireylerde bile riskin arttığı görülmüştür. Ayrıca bazı çalışmalar, obez bireylerde belirli romatoid artrit türlerinin daha sık görüldüğünü ve bu riskin özellikle kadınlarda belirginleştiğini göstermektedir.
